Jednak z drugiej strony o wiele ważniejszy jest fakt, że to programiści open-source upowszechnili wiele innowacyjnych rozwiązań, jak np. obsługa wielu wirtualnych pulpitów. Także na licencji open-source Novell wypuścił rewolucyjny compiz-fusion. Jeśli nie wiesz czym jest, to koniecznie obejrzyj ten film:

Wiele zespołów tworzących rozwiązania open-source ma swobodę pracy bez presji ekonomicznej. To wielka zaleta, ale i ryzyko. Nie tworzą komercyjnych produktów i w większym stopniu pozwalają sobie na eksperymentowanie i dokonywanie odważnych zmian. W ten sposób mogą z czasem powstać interfejsy, które inaczej nie miałyby szansy zaistnieć.

Nie wszystko musi nam się podobać. Nie lubię KDE 4, ale wiem, że może być bardzo dobrym środowiskiem graficznym. A odwaga i konsekwencja jego twórców zasługuje na docenianie. Czy tak jak dzisiaj wspominamy wagę wczesnych rozwiązań w dziedzinie interfejsów tworzonych w Xeroksie lub Apple, tak będziemy za kilkanaście lat analizować rozwój KDE i GNOME oraz ich wkład w ewolucję interfejsu użytkownika? Bardzo możliwe.

Tutaj warto wspomnieć, że nie tylko twórcy KDE postanowili wprowadzić poważne zmiany w funkcjonowaniu środowiska. Warte uwagi są również pomysły twórców projektu GNOME Shell. Przybliży je poniższy film:

Przyglądając się temu wszystkiemu można dojść do wniosku, że naprawdę jeszcze wiele pozostało do wymyślenia w dziedzinie interfejsów środowisk graficznych OS-ów. Zapewne w najbliższych latach jeszcze wiele będzie się działo, więc warto przyglądać się sytuacji. A jeśli korzystasz tylko z Windowsa lub Maca, odpal od czasu do czasu jakiegoś Linuksa, aby sprawdzić, co ciekawego wymyślili ludzie od open-source :)

Wzorzec pokazuje nam, jak inny projektanci poradzili sobie z danym problemem lub rozwiązali określoną kwestię. Zaglądanie do bibliotek wzorców jest więc przydatne podczas prototypowania. Jeżeli nie jesteśmy pewni rozwiązania problemu lub szukamy inspiracji, to posiłkowanie się wzorcami może być pomocne. Dzięki wzorcom możemy także ominąć żmudne wymyślanie koła na nowo. Dobre, sprawdzone wzorce projektowe możemy uznać za coś w rodzaju standardów usability. Oznacza to dla mnie, że rozwiązania podawane przez autorów wzorców nie są jedynymi słusznymi, ale najczęściej powinny być skuteczne i na tyle uniwersalne, aby stosować je przy różnych typach serwisów.

Strony prezentujące wzorce projektowe możemy podzielić się na dwa podstawowe rodzaje. W pierwszym oprócz przykładów znajdziemy uzasadnienia użycia i szczegółowy opis zastosowania. Z tego typu stron polecam:

• The UI Pattern Factory
• Open Design Patterns
• Design Meltdown
• Welie
• Yahoo! Design Pattern Library
• UI Patterns
• Designing Social Interfaces

Istnieją również strony po prostu zbierające przykłady rozwiązań. Bez żadnej teorii. Element serwisu i zbiór zrzutów ekranu:

• Elements of Design
• Pattern Tap
• Kolekcja na Flickr użytkownika factoryjoe

Wykorzystując przy projektowaniu wzorce projektowe nie zapominajmy, że wymaga to zdrowego rozsądku i dostosowania do specyfiki projektu.

Aktualizacja: warto także zajrzeć do tekstu 40+ Helpful Resources On User Interface Design Patterns na Smashing Magazine.

W Polsce co prawda brak jest wyspecjalizowanych firm od użyteczności, ale potencjał rynku dostrzegły zachodnie firmy sprzedające profesjonalny sprzęt badawczy.

I dalej:

Na rynku brakuje wysoko wykwalifikowanych ekspertów od usability.

Czy IAB postanowiło nagle zlikwidować wszystkie firmy zajmujace się w Polsce użytecznością? Te informacje z rozkoszą dementujemy! Działamy i nikt nas nie zamyka :-) I nie tylko Entigra jest wyspecjalizowaną firmą zajmującą się usability. Mogę bez zająknięcia się wymienić takie firmy, jak WebAudit, ThinkLab, UseLab, a po krótkim zastanowieniu się o wiele więcej! Prawdę mówiąc, to nie pamiętam nawet wszystkich nazw.

A ekspertów pracujących dla tych firm lub mających w planach własną działalnosć też nam nie brakuje.

Tak więc machamy w stronę IAB i głośno krzyczymy: tu jesteśmy! :-)

Natomiast osoby sugerujące się informacjami na temat branży usability zapraszamy do sprawdzania ich bezpośrednio w firmach i u specjalistów.

Nie przyjmuje to jeszcze dużych rozmiarów, ale wyniki wyszukiwania są coraz to bardziej obszerne. Moje ostatnie znalezisko to obecność na stronie wyników danych z Google Finance:

Poważnie się zastanawiam, czy dla Google dodawania kolejnych funkcji nie będzie strzałem w stopę. Jedna dodatkowa usługa niczego nie zmienia, ale z czasem może ich przybywać… Czy to na pewno dobry kierunek?

Dziś o temacie z którymi ostatnio miałem do czynienia w kilku różnych przypadkach. O barierze wejścia.

Pojęcie bariera wejścia oznacza poziom utrudnień przez jakie musi przejść użytkownik, aby zacząć korzystać z serwisu lub aplikacji internetowej. Im trudniejsze jest zadanie i im większego wysiłku wymaga, tym większe jest prawdopobieństwo, że użytkownik zrezygnuje. Na przykład:

• Skomplikowane słownictwo. Im więcej nieznanych mi słów muszę przyswoić, tym trudniejsze jest dla mnie rozpoczęcie korzystania ze strony. Dlatego przy wzmiance o Smavie wspomniałem, że kolumnę “rating” w tabeli na stronie głównej warto ukryć przed niezarejestrowanymi użytkownikami.
• Niestandardowy interfejs. Im bardziej budowa serwisu odstępuje od przyjętych schematów, konwencji i moich przyzwyczajeń, tym większy muszę podjąć wysiłek, aby zacząć z niego korzystać. Dlatego projektując architekturę informacji należy zadbać o wykorzystanie sprawdzonych wzorców.
• Dostosowanie usługi do wybranej przeglądarki lub platformy. Na szczęście strony projektowane jedynie pod Internet Explorera zdarzają się coraz radziej, niemniej wciąć się trafiają. Jeżeli muszę zmienić używany program, aby zacząć korzystać z usługi, to znów bariera wejścia poważnie się zwiększa.
• Adres trudny do zapamiętania. Zdarzają się naprawdę trudne adresy. Kiedyś widziałem tak skomplikowany adres sklepu, że za każdym razem, gdy chciałem go odwiedzić musiałem korzystać z Google. Problemem może być także adres mocno podobny do adresów konkurencji. W przypadku adres warto zresztą myśleć o budowie marki.

Im większa jest bariera wejścia, tym mniej potencjalnych użytkowników zamieni się w użytkowników realnych i tym mniej zarobi firma. To bardzo klarowne przełożenie :-) Dlatego tak duże znaczenie ma prostota interfejsu w myśli zasady mniej znaczy więcej. Wbrew pozorom jej stosowanie w naszych realiach jeszcze nie jest oczywiste i wiele firm ma sporo do nadrobienia.

Zjawisko zbyt dużej bariery wejśćia obserwujemy nieraz w codziennym życiu podczas obcowania z technologią (ale nie tylko technologią). Na przykład samochody posiadają skomplikowany interfejs – aby swobodnie kierować autem potrzeba wiedzy teoretycznej oraz wielu godzin praktyki. Prostą budową charakteryzuje się natomiast książka – otwierasz, czytasz, przewracasz stronę, czytasz, przewracasz… Zadaj sobie pytanie – czy moja aplikacja/strona przypomina książkę czy może samochód? :-)

Reklama: Entigra świadczy usługi audytu użyteczności, który pomoże uprościć Twój serwis.

Szczególnie, że strona – choć bez fajerwerków – działa przyzwoicie. Z punktu widzenia użyteczności na pierwszy rzut oka nie widzę istotnych problemów, co nie zawsze można powiedzieć o konkurentach. Na plus wyróżnia się zastosowany tagline:

Hasło “pożyczki między ludźmi” wygląda na przemyślane i łatwo wpada w ucho. Dobrze też oddaje charakter serwisu.

Na plus Smavie można zaliczyć to, że nie straszy od początku skomplikowanym słownictwem zwiększającym “barierę wejścia” dla nowych i niedoświadczonych użytkowników. Na stronie głównej pojawia się jednak niejasne określenie “rating”. Teraz, aby w pełni zrozumieć działanie systemu należy najpierw zajrzeć do pomocy i sprawdzić, co oznaczają konkretne literki. A czy niezalogowani użytkownicy muszą wiedzieć, że dana oferta należy do kategorii “A”, a tamta do “B”? Chyba nie ma takiej potrzeby :-)

Najpierw odsyłam do tekstu Aleksa Barszczewskiego Dobrym klientom i partnerom życiowym wstęp wzbroniony!!!, gdzie Alex opisuje swoje perypetie w pewnym polskim markecie. Większość z nas zna to dobrze. To przykład podejścia negatywnego, gdzie właściciel biznesu skupia się raczej na sztuczkach marketingowych, reklamie i innych sprawach, a zapomina, co jest podstawą jego biznesu. Są nią oczywiście klienci.

Spójrzmy teraz, jak funkcjonują markety w USA. W komentarzach pojawił się do link do tekstu Zakupy, tu i tam Jana M. Fijora. Pozwolę sobie zacytować fragment:

Nie trzeba maszerować, jak np. w sieci Geant czy Leclerc, kilkadziesiąt metrów tylko dlatego, że „chytrzy” menadżerowie chcą zmusić konsumenta do parokrotnego przejścia przez cały sklep. W amerykańskich sklepach nie istnieje coś takiego, jak narzucony przez sklep kierunek zakupów. Nikt nie próbuje niczego wymuszać. Konsument sam wybiera kolejność w jakiej kupuje. Sklep, co najwyżej stara się mu (a nie sobie) to ułatwić. Alejki z produktami są precyzyjnie ponumerowane i opisane; przyprawy, cukier, sól w alejce nr x; mydło, ręczniki, papier higieniczny – alejka nr y. Wśród alejek krążą specjalni, wszechwiedzący „asystenci”, informujący w razie potrzeby z uśmiechem, gdzie akurat znajduje się kminek, a gdzie pasta do zębów. Nie do pomyślenia jest, aby sklep nagle zmienił lokalizację cukru, owoców czy pasty do butów jak to sprytnie robi Geant czy Auchan, aby pogonić klientów po sklepie.

Tym się różni podejście “dbamy o użytkownika i jego potrzeby” od podejścia “użytkownik się nie liczy, a najważniejszy jestem ja”. W konkurencji dwóch firm ta, która wyjdzie na przeciw użytkownikowi raczej na pewno zbuduje przewagę nad konkurencją. Gdyby obok siebie stały dwa markety, to chyba każdy z nas wybrałby ten w którym będzie przyjaźniej obsłużony, prawda? W internecie nasi klienci mogą to uczynić z łatwością.

• Pogarsza wrażenia użytkowników w kontakcie z serwisem.
• Może spowodować opuszczenie serwisu, jeśli użytkownik przeszedł na stronę błędu z innej strony serwisu.
• Może spowodować, że użytkownik nie zapozna się z serwisem, jeśli na stronę błęde przeszedł z innej witryny, np. wyszukiwarki.

Rady, które poniżej przytaczam odnoszą się nie tylko do stron z błędem 404, ale także innych, zbliżonych stron błędów. Na przykład witryna GoldenLine podczas próby wejścia do zamkniętej grupy, której nie jesteśmy członkiem wyświetla coś takiego:

Niezbyt przyjemne, prawda? Taka strona nie odpowiada na kilka ważnych pytań:

• Dlaczego nie mam uprawnień do przeglądania tej strony?
• Co mam zrobić, aby uzyskać takie uprawnienia?
• Gdzie ta strona znajduje się w strukturze serwisu?
• Gdzie mogę się teraz udać?

Na ostatnie pytanie odpowiedź została częściowo udzielona poprzez link do strony głównej. To jednak za mało. Dobra strona błędu powinna zawierać:

• Logo serwisu i slogan (jeśli strona go posiada).
• Główną nawigację serwisu.
• Pole wyszukiwania, najlepiej tuż pod informacją o błędzie.
• Krótkie i przejrzyste wyjaśnienie przyczyn powstania błędu, ale bez użycia języka technicznego.
• Odnośniki do części serwisu przydatnych w tej sytuacji, np. mapy strony.
• Dane kontaktowe.

Przekierowanie na stronę głowną?

Złym wyjściem jest także przekierowywanie użytkownika wchodzącego na nieistniejącą podstronę do strony głównej serwisu. Tak robi np. Wykop. Wprowadza to element dezinformacji, gdzie użytkownik właściwie nie wie, co się stało. Źle wpisał adres? Witryna ma jakiś dziwny błąd? Specjalna strona błędu jest lepszym rozwiązaniem. Jasno opisuje sytuacje i daje z niej wyjście. Zero nieporozumień.

Jak to robią inni?

Na potrzeby tego tekstu znalazłem kilka różnych stron błędów. Na początek zwróćmy uwagę na stronę Allegro:

Jest to niemal idealna strona błędu, jednak pewne rzecz mi się w niej nie podobają. Po pierwsze, użytkownik nie musi wiedzieć, że jest to błąd o numerze 404. Taki techniczny język trzeba wyeliminować. Po drugie, brakuje mi odnośnika do jakichś danych kontaktowych z obługą. Chociaż trzeba pamiętać, że w pewnych sytuacjach brak kontaktu bywa biznesowo skalkulowany (koszty obsługi mogą być wysokie).

Pomysłowy komunikat prezentuje strona błędu w Wirtualnej Polsce

To do czego można się w jej przypadku przyczepić to fakt, że link do strony głównej znajduje się dopiero na saaaaamym dole (nie widać tego na zrzucie ekranu). Wyjaśnienie sytuacji jest za to tak udane, że aż zacytuję: “W naszym portalu mamy tysiące stron. Właściwie to nawet miliony. Pomimo szczerych chęci TAKIEJ STRONY jednak nie znaleźliśmy (a staraliśmy się!). Lecz nie załamuj się! POMOŻEMY!”. I wszystko byłoby świetnie, ale nigdzie linka do działu pomocy nie ma :-)

Ciekawa sytuacja ma miejsce w portalu Interia.pl, gdzie użytkownik zostaje przekierowany do mapy strony. Również nie polecam tego rozwiązania. Silenie się na zbytnią oryginalność jest bezcelowe – istnieją sprawdzone zasady dzięki którym można stworzyć udaną stronę błędu 404. W tej sytuacji niestandardowe rozwiązanie może utrudnić zrozumienie serwisu.

Szukałem długo idealnych stron tego typu. Niestety jest ich naprawdę, naprawdę mało (a więc mamy duże pole do popisu). Za przykład może posłużyć jednak witryna 37signals.com, gdzie widzymy bardzo przejrzysty opis sytuacji, kilka możliwych przyczyn błędu, kontaktowy adres e-mail oraz linki do popularnych części serwisu. Witryna ta nie posiada wyszukiwarki w ogóle, więc jej brak w tym miejscu też jest zrozumiały. Właściwie to nic bym w niej nie zmienił.

Na koniec osobom zainteresowanym stronami błędów i podobnymi sprawami polecam książkę Przyjazne witryny WWW.